Γιατί η θεωρία της γονιδιακής επιλογής είναι πιο πειστική από τη θεωρία της πολυεπίπεδης επιλογής;

Σε αυτήν την ανάρτηση ιστολογίου, θα συγκρίνουμε τα βασικά ζητήματα της θεωρίας της γονιδιακής επιλογής και της θεωρίας της πολυεπίπεδης επιλογής και θα εξετάσουμε την επεξηγηματική δύναμη και των δύο θεωριών μέσα από τη συζήτηση γύρω από την αλτρουιστική συμπεριφορά και τη φυσική επιλογή.

 

«Ας πλάσουμε άνθρωπο κατ’ εικόνα ημών!» (Γένεση 1:26)

Αυτό είναι ένα εδάφιο από τη Βίβλο. Μέχρι την εμφάνιση της θεωρίας της εξέλιξης του Δαρβίνου, οι άνθρωποι πίστευαν ότι οι άνθρωποι δημιουργήθηκαν από τον Θεό. Αν και ο καθολικός πολιτισμός αναπτύχθηκε κυρίως εντός του δυτικού πολιτισμού, η ύπαρξη του Θεού και η θεωρία της δημιουργίας ήταν από καιρό αποδεκτές ως καθολικές πεποιθήσεις σε όλη την ανθρωπότητα. Αφού η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία υιοθέτησε τον Καθολικισμό ως κρατική θρησκεία, ο δυτικός πολιτισμός αναπτύχθηκε γύρω από τον Καθολικισμό, βασισμένος στην πίστη στην ύπαρξη του Θεού και του Ιησού Χριστού, καθώς και στο δόγμα της δημιουργίας.
Η θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου ήταν ένα ιστορικό γεγονός που συγκλόνισε αυτές τις κοινές πεποιθήσεις και το ιδεολογικό θεμέλιο του δυτικού πολιτισμού. Φυσικά, η θεωρία αντιμετώπισε πολυάριθμες επικρίσεις και η συζήτηση συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Συγκεκριμένα, η διαμάχη γύρω από τη θεωρία της εξέλιξης συχνά γίνεται καλύτερα κατανοητή ως σύγκρουση μεταξύ θρησκευτικών και επιστημονικών προοπτικών παρά ως ζήτημα που περιορίζεται στην επιστημονική κοινότητα. Αυτό συμβαίνει επειδή, ανεξάρτητα από το πόσο επιστημονικός ή λογικός μπορεί να είναι ένας κλάδος, οι άβολες αλήθειες που ανατρέπουν μακροχρόνιες πεποιθήσεις είναι δύσκολο να γίνουν αποδεκτές.
Είναι ενδιαφέρον ότι ένα παρόμοιο φαινόμενο συμβαίνει στον τομέα της ίδιας της εξελικτικής θεωρίας. Επί του παρόντος, η θεωρία της γενετικής επιλογής είναι η πιο ευρέως αποδεκτή εξήγηση εντός της εξελικτικής θεωρίας. Η επιρροή της θεωρίας της γονιδιακής επιλογής έγινε ακόμη ισχυρότερη μετά την τεράστια δημοφιλή επιτυχία του έργου «Το Εγωιστικό Γονίδιο» του Richard Dawkins. Η ομάδα της γονιδιακής επιλογής, που εκπροσωπείται από τον Richard Dawkins, υποστηρίζει ότι η συμπεριφορά όλων των ζωντανών οργανισμών -συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών- κατευθύνεται προς τη διατήρηση και τη διάδοση των δικών τους γονιδίων. Αυτό μπορεί να συνοψιστεί σε μία μόνο πρόταση: «Η φυσική επιλογή δρα σε επίπεδο γονιδίων».
Η θεωρία της πολυεπίπεδης επιλογής, την οποία υποστήριξε ο Stephen J. Gould, αμφισβητεί αυτή την επικρατούσα άποψη. Οι υποστηρικτές της πολυεπίπεδης επιλογής υποστηρίζουν ότι η συμπεριφορά των ζωντανών οργανισμών δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τα γονίδια και ότι η φυσική επιλογή συμβαίνει ταυτόχρονα όχι μόνο σε επίπεδο γονιδίων αλλά και σε ατομικό και πληθυσμιακό επίπεδο. Όπως ακριβώς η Καθολική Εκκλησία αγωνιζόταν εδώ και καιρό να αποδεχτεί την έννοια του δημιουργισμού, η θεωρία της πολυεπίπεδης επιλογής -η οποία αμφισβητεί την καθιερωμένη ορθοδοξία της γονιδιακής επιλογής- δεν έχει γίνει εύκολα αποδεκτή στον τομέα της εξελικτικής βιολογίας.
Ας εξετάσουμε τώρα λεπτομερώς τα επιχειρήματα και των δύο πλευρών. Η ομάδα των Dawkins θεωρεί τα γονίδια ως τον βασικό παράγοντα στην έκφραση των χαρακτηριστικών. Υποστηρίζουν ότι το περιβάλλον είναι απλώς ένα φόντο και ότι τα γονίδια δεν είναι οι μουσικοί σε μια ορχήστρα αλλά μάλλον ο μαέστρος. Αναφέρουν το πείραμα με το γονίδιο Pax6 ως χαρακτηριστικό παράδειγμα που υποστηρίζει αυτή την άποψη. Το γονίδιο Pax6 παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη των ματιών. Στη μελέτη, οι ερευνητές αντάλλαξαν τα γονίδια Pax6 μεταξύ ποντικών και μυγών των φρούτων για να προσδιορίσουν εάν τα μάτια θα σχηματίζονταν κανονικά. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα φυσιολογικά μάτια σχηματίστηκαν και στις δύο περιπτώσεις, παρόλο που εισήχθησαν τα γονίδια Pax6 από διαφορετικά είδη. Με βάση αυτά τα αποτελέσματα, η ομάδα των Dawkins ερμηνεύει ότι εάν τα γονίδια εκτελούν την ίδια λειτουργία, τα φυσιολογικά χαρακτηριστικά θα εκφράζονται ακόμη και σε διαφορετικά είδη. Επομένως, ο πυρήνας της έκφρασης των χαρακτηριστικών βρίσκεται τελικά στα γονίδια.
Ωστόσο, είναι αυτή η ερμηνεία πραγματικά έγκυρη; Μετά από πιο προσεκτική εξέταση, υπάρχει ένα λογικό σφάλμα στην ερμηνεία των πειραματικών αποτελεσμάτων. Η ανεξάρτητη μεταβλητή σε αυτό το πείραμα είναι το γονίδιο Pax6 και η εξαρτημένη μεταβλητή είναι η έκφραση του φαινοτύπου του ματιού. Αντίθετα, τα αναπτυξιακά περιβάλλοντα των ποντικών και των μυγών των φρούτων παρέμειναν αμετάβλητα. Με άλλα λόγια, θα μπορούσε επίσης να ερμηνευτεί ότι ο πανομοιότυπος φαινότυπος εμφανίστηκε απλώς επειδή το γονίδιο τροποποιήθηκε ενώ το περιβάλλον παρέμεινε σταθερό. Για να χρησιμοποιήσουμε μια αναλογία ορχήστρας, ένα γονίδιο δεν είναι μαέστρος αλλά μάλλον ένας μόνο μουσικός. Εφόσον οι μουσικοί μπορούν να παίξουν το ίδιο όργανο, η ίδια η παράσταση είναι δυνατή ανεξάρτητα από το ποιος συμμετέχει στο σύνολο. Τελικά, η έκφραση των χαρακτηριστικών δεν καθορίζεται από ένα μόνο γονίδιο, αλλά είναι το αποτέλεσμα σύνθετων αλληλεπιδράσεων μεταξύ διαφόρων παραγόντων, συμπεριλαμβανομένου του περιβάλλοντος. Επομένως, το περιβάλλον δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς ως φόντο.
Στη συνέχεια, ας εξετάσουμε τη θεωρία της επιλογής γονιδίων, η οποία αποτελεί βασικό επιχείρημα του στρατοπέδου του Ντόκινς. Η θεωρία της επιλογής γονιδίων είναι δύσκολο να επικριθεί επειδή το περιεχόμενό της είναι πολύ απλό και εύκολο στην κατανόηση, και μπορεί να εφαρμοστεί ευρέως σε διάφορες καταστάσεις. Το «Εγωιστικό Γονίδιο» του Ντόκινς μπορεί να θεωρηθεί ως μια περαιτέρω ανάπτυξη του κανόνα του Χάμιλτον, «r × b − c > 0» (όπου r είναι η γενετική συγγένεια, b είναι το όφελος που αποκομίζει ο λήπτης και c είναι το κόστος που βαρύνει τον δότη). Ο κανόνας του Χάμιλτον εξηγεί ότι η αλτρουιστική συμπεριφορά στους οργανισμούς εμφανίζεται όταν η πιθανότητα τα γονίδια κάποιου να μεταβιβαστούν στην επόμενη γενιά υπερβαίνει το κόστος που πρέπει να επωμιστεί κάποιος, και προσδιορίζει τη γενετική συγγένεια ως τη βασική μεταβλητή. Με άλλα λόγια, ακόμη και η αλτρουιστική συμπεριφορά στους ανθρώπους είναι, τελικά, μια ενέργεια που αποσκοπεί στη διατήρηση των δικών του γονιδίων και στη μεταβίβασή τους στις μελλοντικές γενιές.
Ακόμα και χρησιμοποιώντας μόνο αυτήν την απλή αρχή, η εξήγηση για τη συμπεριφορά των μη αναπαραγωγικών εργατριών μελισσών είναι αξιοσημείωτα πειστική. Επιπλέον, η γενετική επιλογή θεωρείται γενικά ότι παρέχει μια πιο πειστική εξήγηση για την εξέλιξη του λευκού τριχώματος της πολικής αρκούδας από την ατομική επιλογή. Η συμπεριφορά των νυχτερίδων βαμπίρ που μοιράζονται το θήραμα μπορεί επίσης να ερμηνευτεί ως μια στρατηγική για την αύξηση των πιθανοτήτων επιβίωσής τους. Με αυτόν τον τρόπο, ένας σημαντικός αριθμός των παραδειγμάτων που παρουσιάζονται στο βιβλίο εξηγείται σχετικά με συνέπεια από τη γενετική επιλογή.
Ωστόσο, ο Ντόκινς και οι υποστηρικτές του τείνουν να βλέπουν τα άτομα πολύ στενά, ως απλούς φορείς γονιδίων ή μηχανές για γονίδια. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν σαφώς συμπεριφορές που δεν μπορούν να εξηγηθούν αποκλειστικά από γονίδια ή συγγένεια. Όπως ήταν το θέμα της συζήτησης της δεύτερης ημέρας, μπορεί η Μητέρα Τερέζα να εξηγηθεί πραγματικά μόνο από το «Εγωιστικό Γονίδιο»; Υπολόγισε η Μητέρα Τερέζα τη γενετική της συγγένεια όταν βοήθησε κάποιον; Ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι ασυνείδητα ακολούθησε τον κανόνα του Χάμιλτον, η γενετική συγγένεια μεταξύ αυτής και των ανθρώπων που βοήθησε πρέπει να θεωρείται ουσιαστικά ανύπαρκτη. Τελικά, η ανθρώπινη κοινωνία περιέχει όχι μόνο σκόπιμο αλτρουισμό αλλά και καθαρό αλτρουισμό που δεν περιμένει καμία ανταμοιβή. Ωστόσο, το «Εγωιστικό Γονίδιο» δεν ασχολείται επαρκώς με το πώς να εξηγήσει τέτοιες περιπτώσεις. Μπορούν ακόμη και οι πράξεις της Μητέρας Τερέζας να εξηγηθούν αποκλειστικά από τον εγωισμό των γονιδίων;
Ο λόγος που ο Γαλιλαίος αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει μια θρησκευτική εξέταση, παρά το γεγονός ότι υποστήριζε την ηλιοκεντρική θεωρία που βασιζόταν σε επιστημονικά στοιχεία, ήταν ότι ερχόταν σε αντίθεση με το περιεχόμενο της Βίβλου. Η ύπαρξη του Θεού και η θεωρία της δημιουργίας ήταν βασικές πεποιθήσεις που στήριζαν την Καθολική κοινωνία εκείνη την εποχή. Επομένως, παρόλο που η ηλιοκεντρική θεωρία ήταν μια αντικειμενική επιστημονική θεωρία, δεν μπορούσε να γίνει εύκολα αποδεκτή. Μήπως και ο Ντόκινς διαπράττει ένα παρόμοιο λάθος υπερτονίζοντας τη σημασία των γονιδίων; Όπως ακριβώς οι ζωντανοί οργανισμοί εξελίσσονται, έτσι και η επιστήμη εξελίσσεται συνεχώς. Αντί να θέσει την πολυεπίπεδη επιλογή σε δίκη στο δικαστήριο της εξελικτικής θεωρίας, η επιστήμη θα είναι σε θέση να εξελιχθεί ξανά όταν γίνουν προσπάθειες να ερμηνευθούν φαινόμενα που δεν εξηγούνται από την επιλογή γονιδίων από την οπτική γωνία της πολυεπίπεδης επιλογής.

 

Σχετικά με τον Συγγραφέα

Καμ Τιέν

Λατρεύω τα απαλά και χαριτωμένα πράγματα. Λατρεύω τα σκυλιά, τις γάτες και τα λουλούδια γιατί με κάνουν χαρούμενη. Μου αρέσει επίσης να τρώω και να ταξιδεύω για να ανακαλύπτω νέα πράγματα. Εκτός από αυτό, μου αρέσει να ξαπλώνω, να απολαμβάνω το τοπίο και να χαλαρώνω για να απολαμβάνω τη ζωή.