W tym wpisie na blogu przyjrzymy się sposobowi rozprzestrzeniania się ptasiej grypy (wirusa AI), jego potencjalnemu zakażaniu ludzi oraz środkom zapobiegawczym i reagowaniu na tę chorobę.

Czym jest ptasia grypa?

Czy pamiętasz kryzys związany z ptasią grypą? W 2017 roku Korea Południowa dokonała uboju ponad 30 milionów sztuk drobiu, zwłaszcza kurczaków, w odpowiedzi na najgorszą epidemię ptasiej grypy w swojej historii. Rząd wprowadził również surowe środki kontroli choroby, w tym ograniczenia w przemieszczaniu drobiu w całym kraju na określony czas, co spowodowało znaczne straty gospodarcze i społeczne. Oprócz ogromnych szkód wyrządzonych przez ptasią grypę, pojawiły się doniesienia o przypadkach przeniesienia choroby na ludzi, co czyni wirusa i chorobę głównym globalnym zagrożeniem zdrowia publicznego. Przyjrzymy się wirusowi ptasiej grypy i ptasiej grypie, które powodują znaczne szkody w ekosystemach i gospodarkach nie tylko w Korei Południowej, ale na całym świecie.
Wirus wywołujący ptasią grypę to wirus ptasiej grypy (Avian Influenza Virus), powszechnie nazywany wirusem AI.
Wirus grypy ptaków jest wysoce zaraźliwy wśród ptaków i rozprzestrzenia się różnymi drogami. Łatwo rozprzestrzenia się nie tylko poprzez bezpośredni kontakt między ptakami, ale także poprzez kontakt pośredni za pośrednictwem sprzętu i materiałów zanieczyszczonych wirusem. Wirus przeżywa w pobliżu odchodów zakażonych ptaków lub jest wydalany ze śliną, wydzieliną z nosa i oczu. W szczególności bezpośredni kontakt z zanieczyszczonymi odchodami jest najczęstszą drogą zakażenia wśród ptaków. Ponadto dzikie kaczki mogą rozprzestrzeniać wirusa poprzez środowiska lub obszary żerowania zanieczyszczone ich odchodami, a na fermach drobiu zakażenie może również nastąpić poprzez unoszący się w powietrzu kurz i wydzieliny. Ponieważ wirusa można wykryć na powierzchni świeżych skorupek jaj, transport jaj może również służyć jako potencjalny sposób transmisji. Wreszcie, zakażenie może również nastąpić poprzez bezpośredni kontakt z zakażonymi ptakami lub powierzchniami zanieczyszczonymi wirusem.
Ptasia grypa to choroba występująca u ptaków zakażonych wirusem grypy typu A. Wirus wywołujący tę chorobę, grypa typu A, jest klasyfikowany na różne podtypy w oparciu o kombinację białek H i N. Wirusy ptasiej grypy typu A są ogólnie klasyfikowane jako niskozjadliwa grypa ptaków (LPAI) i wysoce zjadliwa grypa ptaków (HPAI). Wirusy te krążą naturalnie wśród dzikiego ptactwa wodnego na całym świecie i zakażają różne gatunki ptaków, w tym drób, a także niektóre inne zwierzęta. W szczególności mogą powodować ciężkie choroby lub śmierć u ptaków hodowlanych, takich jak kury, kaczki i indyki.
Receptory, z którymi wiążą się głównie ludzkie wirusy grypy, są szeroko rozpowszechnione w górnych drogach oddechowych, w tym w nosie, gardle i oskrzelach. Natomiast receptory preferowane przez wirusy ptasiej grypy występują obficie w komórkach głęboko w płucach. Z tego powodu, nawet gdy dana osoba jest zakażona, wirus często nie przenosi się łatwo na inne osoby poprzez kaszel, jak ma to miejsce w przypadku grypy sezonowej. W rezultacie, jak dotąd większość wirusów ptasiej grypy miała ograniczoną zdolność do zrównoważonego rozprzestrzeniania się wśród ludzi. Odnotowano jednak przypadki, w których niektóre wirusy przekroczyły barierę gatunkową i zakażały ludzi; szczególnie godne uwagi są podtypy H5 i H7. Jak zatem dochodzi do tych zakażeń?
Wirusy grypy typu A składają się z ośmiu oddzielnych segmentów genów. Ze względu na ten segmentowany genom, gdy różne wirusy grypy typu A jednocześnie zakażają tę samą osobę lub zwierzę, może dojść do rekombinacji genetycznej, prowadzącej do powstania nowego wirusa. Na przykład, jeśli świnia zostanie jednocześnie zakażona ludzkim wirusem grypy typu A i ptasim wirusem grypy typu A, nowo powstały wirus może być kombinacją informacji genetycznej z oryginalnych wirusów. Wirus stworzony w ten sposób ma potencjał zakażania ludzi i będzie posiadał białka powierzchniowe inne niż białka istniejących wirusów grypy. Zjawisko to nazywa się „przesunięciem antygenowym”. Jeśli nowy wirus wywoła chorobę u ludzi i nabędzie zdolność do przenoszenia się z człowieka na człowieka, istnieje możliwość wybuchu nowej globalnej pandemii.

Jak niebezpieczny jest wirus H5N1?

Spośród wirusów grypy ptaków, które infekują ludzi, wirus H5N1 jest powiązany z licznymi przypadkami najcięższej choroby i najwyższym wskaźnikiem śmiertelności. Zakażenie wirusem H5N1 może prowadzić do ciężkiego zapalenia płuc, ostrej niewydolności oddechowej i wstrząsu; w ciężkich przypadkach może być śmiertelne. Często zgłaszane są również objawy żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty i biegunka. Chociaż większość przypadków grypy sezonowej ustępuje samoistnie, zakażenie wirusem H5N1 może szybko się pogorszyć, prowadząc do zapalenia płuc, zespołu ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) i zaburzeń neurologicznych, wymagających szczególnej ostrożności.
Osoby mające kontakt z zakażonym drobiem lub podejrzanymi fermami podlegają ścisłemu monitorowaniu przez służby sanitarne. Ponadto kraje stale wzmacniają swoje systemy nadzoru nad nową grypą i podobnymi chorobami. Chociaż stałe przenoszenie wirusa z człowieka na człowieka jest obecnie bardzo ograniczone, prowadzony jest stały nadzór w celu ustalenia, czy wirus może mutować i nabrać zdolności do rozprzestrzeniania się między ludźmi.
Do zakażenia wirusem H5N1 może dojść poprzez wdychanie wirusa zawartego w wydzielinach lub odchodach zakażonych ptaków lub poprzez dotknięcie skażonych powierzchni, a następnie oczu, nosa lub ust. Większość zgłoszonych dotychczas zakażeń u ludzi wystąpiła w wyniku bliskiego kontaktu z zakażonymi ptakami lub środowiskiem skażonym wirusem.

Jak możemy temu zapobiegać i na to reagować?

Jak zatem Korea Południowa powinna reagować na wybuchy epidemii ptasiej grypy i wirusa H5N1? Środki zapobiegawcze dla drobiu hodowanego na fermach obejmują:
Po pierwsze, ponieważ w środowiskach intensywnej hodowli infekcja może rozprzestrzeniać się szybko, konieczne jest wdrożenie ścisłych środków bezpieczeństwa biologicznego pomiędzy gospodarstwami.
Po drugie, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się wirusa poprzez nakładające się trasy pojazdów poruszających się między gospodarstwami, należy jasno zarządzać trasami dystrybucji i w jak największym stopniu ograniczyć kontakt z ptakami zewnętrznymi.
Po trzecie, podczas dystrybucji wskazane jest uproszczenie systemu dystrybucji, aby ptaki z różnych ferm nie jechały tym samym pojazdem.
Ponadto należy zapewnić odpowiednią liczbę personelu kwarantanny, aby mógł on szybko reagować, a w razie potrzeby należy niezwłocznie przeprowadzać selekcję. Ścisłe przestrzeganie zasad higieny i dokładne blokowanie dróg zakażenia wirusem pozwoli skutecznie ograniczyć rozprzestrzenianie się infekcji między fermami.
Jak więc ludzie mogą chronić się przed dzikimi ptakami? Najważniejsze jest przestrzeganie podstawowych zasad higieny. Jeśli miałeś kontakt z ptakami lub odwiedziłeś miejsca, w których mogłeś być narażony na wirusa, takie jak targi drobiu, musisz dokładnie umyć ręce i ciało oraz zachować ścisłą higienę osobistą. Ponadto kurczak i jajka powinny być dokładnie ugotowane, a skorupki jaj należy obchodzić się z nimi higienicznie.
Chociaż szczepionka przeciwko grypie sezonowej nie zapobiega bezpośrednio ptasiej grypie, może pomóc w zapobieganiu grypie sezonowej i zmniejszyć ryzyko koinfekcji. Obecnie szczepionki przeciwko grypie ptasiej nie są rutynowo podawane ogółowi społeczeństwa i są stosowane jedynie w ograniczonym zakresie, w grupach wysokiego ryzyka lub w określonych sytuacjach.

Aktualne badania i przyszłe wyzwania

Obecnie działania koncentrują się na wzmocnieniu środków kontroli chorób, podnoszeniu świadomości społecznej na temat zagrożeń związanych z tą chorobą oraz opracowywaniu nowych metod leczenia i szczepionek. Uznając, że istniejące, ograniczone metody leczenia i środki zapobiegawcze są niewystarczające, kraje na całym świecie nieustannie dążą do opracowania różnych leków przeciwwirusowych i szczepionek.
Trwają badania nad istniejącymi lekami przeciwwirusowymi, takimi jak oseltamiwir, zanamiwir, peramiwir i baloksawir, a także opracowywane są nowe strategie leczenia. Ponadto trwają badania nad szczepionkami nowej generacji, które skutecznie zapobiegałyby wysoce zjadliwej grypie ptaków typu H5.
Ludzie współistnieją z ptakami w różnych środowiskach, takich jak zakłady produkcji żywności, gospodarstwa rolne i ogrody zoologiczne. W tych warunkach wirusy ptasiej grypy i ptasia grypa pozostają chorobami zakaźnymi, które wymagają ciągłej uwagi i badań. Nie należy lekceważyć ryzyka tylko dlatego, że choroba nie rozprzestrzenia się łatwo wśród ludzi. Nawet jeśli zdarzają się nieliczne przypadki bezpośredniego zakażenia u ludzi, choroby te mogą powodować ogromne szkody społeczne i ekonomiczne, wymagające uboju ogromnej liczby drobiu, a nie można wykluczyć możliwości pojawienia się nowych zagrożeń wynikających z mutacji wirusowych.
Dlatego musimy stale rozwijać systematyczne systemy kontroli chorób, strategie leczenia i środki zapobiegawcze, które umożliwią szybką reakcję w przypadku wybuchu epidemii wirusowej. Ponadto musimy prowadzić ciągłe badania nad zmianami patologicznymi wywoływanymi przez wirusa AI u ludzi i zwierząt, opracowywać nowe metody leczenia i szczepionki w oparciu o te odkrycia oraz ustanowić bardziej systematyczne krajowe ramy kontroli chorób. Jeśli prawidłowo rozpoznamy powagę chorób zakaźnych i będziemy kontynuować nasze badania oraz działania przygotowawcze, będziemy w stanie reagować szybciej i skuteczniej, nawet jeśli pojawią się nowe choroby zakaźne, zapewniając wszystkim możliwość życia w zdrowym i bezpiecznym środowisku.